Modern sağlık sistemleri çoğunlukla hastaneler, hekimler ve teknolojik altyapı üzerinden değerlendirilmektedir. Ancak bu sistemin görünmeyen ve kritik bileşenlerinden biri, hasta yakınlarının üstlendiği bakım emeğidir. Almanya gibi gelişmiş bir ülkede dahi bakım yükünün önemli bir kısmı hâlâ ailelerin omuzlarındadır.
Almanya’da 4 milyondan fazla kişi bakım ihtiyacı içindedir ve bu bireylerin büyük bölümü yaşamını kendi evinde sürdürmektedir. Bu durum, bakım sorumluluğunun ağırlıklı olarak aile üyeleri tarafından üstlenilmesine yol açmaktadır. Nitekim yaklaşık 2 milyondan fazla kişinin doğrudan aile bireyleri tarafından bakıldığı bilinmektedir. Bu tablo, “bakım devleti” olarak nitelendirilen Almanya’da bile görünmeyen emeğin ne denli yaygın olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.
Evde Bakım: Tercih mi, Zorunluluk mu?
Almanya’nın bakım politikası, bireylerin mümkün olduğunca kendi yaşam alanlarında kalmasını teşvik etmektedir. Bu yaklaşım insani bir perspektif sunsa da, uygulamada aile bireyleri için ciddi bir sorumluluk anlamına gelmektedir. Profesyonel bakım hizmetlerinin yüksek maliyetleri ve sınırlı erişilebilirliği, aileleri evde bakım sürecine yönlendirmektedir.
Araştırmalar, yaşlı bakımında evde destek modelinin kurumsal bakıma kıyasla daha yaygın olduğunu göstermektedir. Ancak bu durum çoğu zaman bilinçli bir tercihten ziyade ekonomik ve duygusal zorunlulukların bir sonucudur. Aileler, hem sevdiklerini kurumsal yapılara teslim etmek istememekte hem de finansal kısıtlar nedeniyle bakım sorumluluğunu üstlenmektedir.
Görünmeyen Yük: Fiziksel ve Psikolojik Etkiler
Bakım sorumluluğunu üstlenen kişiler çoğu zaman “bakıcı” olarak tanımlanmaz; onlar bir eş, bir evlat ya da bir kardeştir. Ancak bu rollerin arka planında yoğun bir emek ve ciddi bir yıpranma söz konusudur.
Araştırmalar şu gerçeklere işaret etmektedir:
• Yetişkin nüfusun yaklaşık %21’i düzenli olarak bir yakınına bakım sağlamaktadır
• Yoğun bakım veren bireylerde fiziksel ve ruhsal sağlık sorunları daha sık görülmektedir
• İş hayatından çekilme, çalışma saatlerini azaltma ve erken emeklilik gibi sonuçlar yaygınlaşmaktadır
Bu yükün önemli bir kısmı kadınlar tarafından taşınmaktadır. Toplumsal roller, bakım sorumluluğunu çoğu zaman kadınların üzerine bırakmaktadır.
Ekonomik Değer mi, Duygusal Fedakârlık mı?
Hasta yakınlarının sunduğu bakım emeği çoğu zaman sevgi ve fedakârlık çerçevesinde değerlendirilmekte, ekonomik boyutu ise göz ardı edilmektedir. Oysa bu hizmetlerin profesyonel olarak sunulması durumunda milyarlarca euroyu bulan bir ekonomik değer ortaya çıkmaktadır.
Buna rağmen bakım veren bireyler:
• Gelir kaybına uğramakta
• Kariyerlerini ertelemek zorunda kalmakta
• Sosyal yaşamdan uzaklaşmaktadır
Dolayısıyla bu görünmeyen emek, hem bireysel hem de toplumsal düzeyde önemli maliyetler üretmektedir.
Sessiz Kahramanlar İçin Ne Yapılmalı?
Almanya’da uygulanan bakım sigortası sistemi (Pflegeversicherung), ailelere belirli destekler sunmakla birlikte, mevcut desteklerin yetersiz olduğu yönünde güçlü bir kanaat bulunmaktadır. Bu çerçevede aşağıdaki alanlarda yapısal iyileştirmelere ihtiyaç duyulmaktadır:
• Profesyonel bakım hizmetlerinin yaygınlaştırılması
• Bakım veren bireyler için psikolojik destek mekanizmalarının güçlendirilmesi
• Esnek çalışma modellerinin geliştirilmesi
• Maddi desteklerin artırılması
Zira hasta yakınlarının üzerindeki yük hafifletilmeden sağlık sisteminin sürdürülebilirliğini sağlamak mümkün görünmemektedir.
Sonuç olarak Almanya’da sağlık sistemi güçlü bir yapıya sahip olsa da, bu sistemin görünmeyen temelini hasta yakınlarının emeği oluşturmaktadır. Bu emek ne sağlık kayıtlarında yeterince yer bulmakta ne de istatistiklerde hak ettiği görünürlüğe ulaşmaktadır.
Ancak gerçek nettir:
Bakımın en ağır yükünü çoğu zaman aile bireyleri taşımaktadır.
Ve bu yük artık görünmez olmaktan çıkarılmayı hak etmektedir.
Melek Armutçi
İşletme Müdürü
Main Care Hanau GmbH / Main Care GmbH
Evde Bakım Hizmetleri
M. Sc. Halk Sağlığı
B. Sc. Bakım Yönetimi
Klinik dışı solunum uzmanı
Sağlık ve Hastalık Bakım Hemşiresi
